Geachte inwoners van Smallingerland, leden van de gemeenteraad,
Samen bouwen we aan een gemeente waar inwoners, ondernemers en bezoekers prettig kunnen wonen, werken, ondernemen en verblijven, nu en in de toekomst. We kiezen ervoor om verder te bouwen aan de visies en plannen die eerder door de raad zijn vastgesteld, terwijl we ons tegelijkertijd voorbereiden op keuzes die nodig zijn voor een financieel gezonde toekomst.
Onderstaande begroting 2027 en de meerjarenraming 2028-2030 laten zien hoe wij daar stap voor stap invulling aan willen geven. Het is de eerste begroting van onze collegeperiode, waarin de bestaande koers vanuit de kadernota “Tussen koers en Ambitie” samenkomt met het coalitieakkoord “Samen sterk voor Smallingerland”. In deze begroting leest u de ambitie(s), de doelen en hoe deze bekostigd worden.
Ambitie Gemeente Smallingerland
Samen bouwen we aan een sterk en toekomstbestendig Smallingerland. We werken aan een gemeente waarin inwoners, ondernemers en maatschappelijke partner de ruimte krijgen om mee te doen en initiatief te nemen. Met een aantrekkelijke leefomgeving, goede voorzieningen, een sterke economie en een betrokken overheid creëren we brede welvaart voor huidige en toekomstige generaties. Daarbij maken we bewuste keuzes om ook op de langere termijn financieel gezond te blijven.
Binnen onze maatschappelijke opgaven hebben we deze ambitie vertaald in meerdere programma’s. We geven kort aan waar we per programma op inzetten en verwijzen graag naar de verdere begroting voor het volledige beeld:
Dienstverlening
Inwoners, ondernemers, verenigingen en (maatschappelijke) organisaties moeten kunnen rekenen op een gemeente die bereikbaar is, duidelijk communiceert en meedenkt in oplossingen. Daarom kiezen we voor dienstverlening waarin de menselijke maat centraal staat: persoonlijk waar nodig, digitaal waar het kan en altijd begrijpelijk en toegankelijk.
Waar zetten we in 2027 op in:
- Duidelijke en begrijpelijke communicatie en goede bereikbaarheid.
- Het actief betrekken van inwoners en organisaties bij plannen en hierbij vooraf duidelijk zijn over verwachtingen. Daarnaast zorgen we voor digitaal toegankelijke websites
- Het vergroten van de cyberveiligheid en digitale weerbaarheid van inwoners en organisaties.
- Een veilige leefomgeving door een combinatie van zichtbare handhaving, preventie, samenwerking en een gerichte aanpak van criminaliteit en overlast.
- De gemeenteraad werkt verder aan het versterken van de kaderstellende, controlerende en volks vertegenwoordigende rol. Beter zichtbaar zijn van de raad voor inwoners, verenigingen, instellingen en ondernemers, het verbreden van de kennis van raadsleden en fractievertegenwoordigers en een adequate advisering en ondersteuning van de volksvertegenwoordiging door de griffie hebben hierbij de focus.
Sociaal domein
We investeren in bestaanszekerheid, gelijke kansen en een samenleving waarin iedereen mee kan doen. Door in te zetten op preventie, gezondheid, onderwijs en sterke gemeenschappen vergroten we de veerkracht van inwoners.
Waar zetten we in 2027 op in:
- Het verder implementeren van Positieve Gezondheid en het werken aan structurele borging ervan binnen het Sociaal Domein
- Het bestendigen van het Financieel Plein als vast onderdeel van onze dienstverlening.
- Het bestendigen van de aanpak laaggeletterdheid en het onderzoeken van nieuwe mogelijkheden om inwoners hierbij te ondersteunen.
- Het versterken en uitbreiden van de aanpak Hoppa!
- Het opleveren van het uitvoeringsprogramma Maatschappelijke Voorzieningen waarin ruimtelijke keuzes worden vastgelegd over bestaande en toekomstige maatschappelijke voorzieningen op wijk/ dorp, stedelijk en regionaal niveau.
- Het implementeren van het uitvoeringsprogramma Wonen, Zorg en Welzijn door, in nauwe samenwerking met onze partners, uitvoering te geven aan verschillende projecten en activiteiten voor wonen, zorg en welzijn.
- Het versterken van de Sociale Basis in onze gemeente.
Fysiek domein
We bouwen aan een leefbare en toekomstbestendige gemeente met voldoende woningen, een veilige en aantrekkelijke leefomgeving, duurzame ontwikkeling en een sterke economische basis voor Drachten en de dorpen.
Waar zetten we in 2027 op in:
- Wonen en huisvesting is een van de belangrijkste opgaven van deze bestuursperiode. We zorgen voor meer woningen en meer beweging op de woningmarkt.
- Met het Gebiedsprogramma Centrum zetten we in op een compact, levendig en toekomstbestendig centrum dat meer bezoekers, inwoners en ondernemers aantrekt.
- We maken duidelijke keuzes voor verkeersveiligheid, bereikbaarheid, leefbaarheid en praktische mobiliteit.
- We kiezen voor een aanpak waarin duurzaamheid stap voor stap wordt gerealiseerd, met oog voor draagvlak, leefbaarheid en een gezonde balans tussen wonen, werken en landschap.
- Voor het buitengebied en landbouw kiezen we voor een aanpak waarin leefbaarheid, landbouw, natuur en landschap met elkaar in balans blijven.
- We starten met Verbeter de Venen. In deze eerste wijk grijpen we de rioolvervanging aan om de wijk groener en gezonder, veiliger en toegankelijker te maken en de sociale basis te versterken.
Economie
We investeren in een sterke en toekomstbestendige lokale economie. Door ondernemerschap, innovatie, onderwijs en werkgelegenheid met elkaar te verbinden, versterken we het vestigingsklimaat en de brede welvaart in Smallingerland.
Waar zetten we in 2027 op in:
- Versterken van het vestigingsklimaat en toekomstbestendige bedrijventerreinen, met bijzondere aandacht voor De Haven.
- Versnellen van innovatie, talentontwikkeling en ondernemerschap via Campus Drachten en het Innovatiecluster Drachten.
- Ondersteunen van ondernemers bij netcongestie, verduurzaming en innovatie.
- Versterken van het centrum van Drachten als economisch en regionaal hart van Smallingerland.
- Vergroten van de economische slagkracht door gerichte lobby, regionale samenwerking en een sterke positionering van Smallingerland.
Organisatie en bedrijfsvoering
We zorgen voor een slagvaardige organisatie die maatschappelijke opgaven kan realiseren en dragen bij aan een financieel gezonde gemeente. Daarbij werken we efficiënt, transparant en vanuit samenwerking, met oog voor de uitdagingen van de komende jaren.
Waar zetten we in 2027 op in:
- De digitale transitie. Hierbij werken we steeds slimmer en beter samen. Dit doen we o.a. door het afronden van de organisatiebrede uitrol van Teams. Ook gaan we verder met het slim en verantwoord inzetten van AI-oplossingen.
- De afronding van de verbouw gemeentehuis in het voorjaar van 2027. Na deze afronding verhuizen we terug naar het gemeentehuis vanuit onze tijdelijke werklocaties. Dit doen we met zo min mogelijk verstoring van de dienstverlening aan onze inwoners, organisaties en ondernemers.
- Na afronding van het project rechtmatigheid in 2026 ligt de focus op het verder versterken van de interne beheersing. Daarbij zetten we in op een duurzame verankering van beheersmaatregelen in de reguliere bedrijfsvoering, zodat interne beheersing steeds meer een vanzelfsprekend onderdeel vormt van het dagelijks handelen en de besluitvorming binnen de organisatie.
Geplande investeringen
Ook in de komende jaren blijven we gericht investeren in de kwaliteit en toekomstbestendigheid van onze gemeente. Met de investeringsagenda geven we uitvoering aan opgaven op het gebied van leefbaarheid, bereikbaarheid, duurzaamheid en maatschappelijke voorzieningen. De geactualiseerde investeringsagenda is eerder opgenomen in de Kadernota 2027.
De belangrijkste investeringen die vanaf 2027 in deze begroting zijn opgenomen, zijn:
- In De Venen starten we met de vervanging van de riolering. Deze werkzaamheden worden gecombineerd met investeringen in een klimaatbestendige, veilige en toegankelijke inrichting van de openbare ruimte. De opgedane ervaringen benutten we voor vergelijkbare opgaven in andere wijken.
- We zetten verdere stappen in de voorbereiding en realisatie van een nieuwe school en multifunctioneel centrum De Trisken. Hiermee investeren we in toekomstbestendige voorzieningen voor onderwijs en een locatie waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en maatschappelijke activiteiten een plek krijgen.
- We investeren in de kwaliteit van wegen, pleinen en groenvoorzieningen. Waar mogelijk combineren we regulier onderhoud met verbeteringen op het gebied van verkeersveiligheid, klimaatadaptatie en toegankelijkheid.
- Op basis van de geactualiseerde notitie kapitaalgoederen 2027-2030 investeren we in het vervangen en vernieuwen van gemeentelijke voorzieningen, waaronder wegen, water, openbare verlichting, bruggen, speel- en sportvoorzieningen en groen. Hiermee houden we onze openbare ruimte veilig, bruikbaar en aantrekkelijk.
- We starten met de eerste investeringen uit het Gebiedsprogramma Centrum. Daarmee werken we aan een aantrekkelijk en toekomstbestendig centrum met ruimte voor wonen, ontmoeten, ondernemen en verblijven.
Wat merken inwoners hiervan?
Oog hebben voor morgen betekent soms ook dat keuzes nu al merkbaar zijn. Om onze voorzieningen veilig, duurzaam en toekomstbestendig te houden, zijn investeringen nodig in het riool, waterbeheer en klimaatmaatregelen. Daardoor nemen de woonlasten voor huishoudens toe. De stijging wordt vooral veroorzaakt door hogere kosten voor afvalinzameling, het weer volledig in lijn brengen van het tarief met de werkelijke kosten en de invoering van een apart waterzorgtarief. Hoewel deze ontwikkelingen voor inwoners merkbaar zijn, vinden wij deze investeringen noodzakelijk om de kwaliteit van onze leefomgeving en voorzieningen ook op langere termijn te waarborgen.
De begroting 2027 heeft een verwacht resultaat van € 3,2 miljoen positief
Na het vaststellen van de kadernota en het aanbieden van het coalitieakkoord is de begroting verder geactualiseerd. Daarbij zijn alle nieuwe inzichten en ontwikkelingen verwerkt. Op basis van deze actualisatie komt het verwachte begrotingsresultaat uit op € 3,2 miljoen positief.
Dit heeft een aantal grotere oorzaken. Volgend op het raadsbesluit uit 2025 over de financiële herijking starten we in 2027 daadwerkelijk met toerekening van personeel aan projecten, zoals ook benoemdin de kadernota.Nu is helder hoe groot het positief effect hiervan is: voor 2027 gaat het om circa € 2,6 miljoen. Daarnaast verwachten we door aanpassingen in de regelingen van de opvang van Oekraïense ontheemden, asielzoekers en statushouders een eenmalig voordeel van circa € 1,7 miljoen. Verder wordt aanvullend € 0,5 miljoen beschikbaar gesteld voor integrale wijkverbetering. Hiernaast zijn diverse actualisaties doorgevoerd met een gesaldeerd effect van € 0,5 miljoen. We geven hieronder op hoofdlijnen aan hoe onze inkomsten en uitgaven voor 2027 verdeeld zijn.
Meerjarig zien we echter dat we een begrotingstekort van € 5 tot € 5,6 miljoen hebben op te lossen. Gezien deze prognoses moeten we terughoudend zijn rondom het voor 2027 geraamde overschot. We blijven kiezen voor een behoedzaam financieel beheer en reserveren dit overschot liever voor de komende jaren. Volgend op wat is aangegeven in het coalitieakkoord werkt het college de financiële opgave voor de jaren na 2027 verder uit. Begin 2027 informeert het college de raad over het proces en de wijze waarop de raad input kan geven. Uiteindelijk resulterend in een voorstel vanuit het college in de kadernota 2028-2030, gericht op een sluitende meerjarenbegroting voor ten minste de jaren 2028 en 2029.
Samen sterk: ambities waarmaken met oog voor morgen
De begroting 2026 had de titel 'Doorbouwen aan de Toekomst'. Het college zet die ingezette lijn door, we zijn samen sterk, maar we hebben wel ‘oog voor morgen’ in het waarmaken van onze ambities. Met het oog voor morgen betekent dat we keuzes maken die waarde toevoegen voor huidige én toekomstige generaties. Zo werken we aan een gemeente die ook vanuit financieel perspectief gezien klaar is voor de toekomst.
Het financieel perspectief is namelijk zoals hierboven geschetst nog sluitend voor 2027, maar meerjarig zien we dat onze financiële positie onder druk staat. Daar komt bij dat onze investeringsopgave groot is. Hierdoor staan de financiële kengetallen, zoals o.a. de solvabiliteit en de netto schuldquote, onder druk.
Dat onze financiële positie onder druk staat komt mede doordat er onzekerheid blijft bestaan over de hoogte van de inkomsten vanuit het rijk.
Financieel stabiel Smallingerland
Het is een gegeven dat er altijd onzekerheid is over de middelen van het rijk en dat we daar als individuele gemeente niet veel invloed op kunnen uitoefenen. Natuurlijk proberen we die invloed wel gezamenlijk via de Vereniging Nederlandse Gemeenten uit te oefenen, maar de onzekerheid blijft. Het komende jaar zullen we dan ook concrete stappen moeten zetten om de begroting voor 2028 en 2029 structureel sluitend te maken. We hebben ons hier de afgelopen jaren op voorbereid door samen met de gemeenteraad ombuigingsmogelijkheden in beeld te brengen en maatregelenbundel voor te bereiden die gebruikt kan worden om bij te sturen.
Daarnaast is er een doorkijk van 15 jaar gemaakt naar de effecten van de investeringsagenda op genoemde ratio’s en zijn hierbij ‘knoppen’ aangegeven waaraan gedraaid kan worden om de trend te keren. Hierbij kan onder andere gedacht worden aan het beperken van het investeringsvolume door investeringen te schrappen, te verlagen en/of te temporiseren.
Het aanwezige inzicht in de ombuigmogelijkheden en de meerjarige doorkijk op onze investerings-agenda helpen om komend jaar keuzes te kunnen maken om onze financiële positie meerjarig in balans te brengen.
Met deze voorbereiding vertrouwen we erop dat deze begroting voldoet aan de door u gestelde kaders en u helpt in de versterking van uw kaderstellende en controlerende rol.
Burgemeester en wethouders van Smallingerland,
burgemeester, secretaris,
Fred Veenstra Siebren van der Berg
