Inleiding op de begroting

Ontwikkeling financieel perspectief sinds vaststelling kadernota 2027-2030

Onderstaande tabel maakt de ontwikkeling van het financieel perspectief van de kadernota naar het financiële beeld in de begroting inzichtelijk. Onder de tabel volgt een toelichting.

Bedragen * €1.000

De beginstand wordt gevormd door het verwachte resultaat in de vastgestelde kadernota. Van dit verwachte resultaat halen we de uitkomsten van het coalitieakkoord af. Daarna hebben we inzichtelijk gemaakt wat de grote ontwikkelingen zijn die vervolgend effect hebben op het resultaat. Hieronder volgt een toelichting op elk van de aspecten die daarop volgden.

Extra genomen raadsbesluiten:
Er is door de raad nog een besluit genomen die nog niet verwerkt was in de kadernota. Het betreft het besluit van 16 juni waarin de ontwerpbegroting van de FUMO voor 2027 is vastgesteld. In dit besluit is aangegeven dat het budget voor deelnemersbijdrage verhoogd wordt.

Ontwikkelingen die eerder nog niet financieel vertaald waren:
In de kadernota is in paragraaf 2.4 aangeven dat er enkele ontwikkelingen zijn die op dat moment nog niet financieel door vertaald konden worden. Het betrof een 5-tal ontwikkelingen, waarvan we inmiddels twee ontwikkelingen financieel hebben door kunnen rekenen.

• Uren toerekening aan projecten: Vanaf 2027 zullen personele kosten bij investeringsprojecten in de openbare ruimte toegerekend worden aan het project. Dit betekent dat deze kosten niet meer als lasten in de exploitatie vallen, maar geactiveerd worden op de balans. Dit levert op korte termijn een structureel voordeel op, waarvoor we in een eerder stadium al een raming hadden opgenomen. Nu is deze geactualiseerd en zien we in 2027 een voordeel van € 2,6 miljoen.
• In verband met de wettelijke verplichting om het maatschappelijke vastgoed in 2030 te hebben verduurzaamd, wordt de verduurzamingsopgave momenteel verder uitgewerkt. Op basis van maatwerkrapporten en geactualiseerde ramingen bedraagt de benodigde investering circa € 11,3 miljoen. De bijbehorende kapitaallasten zijn verwerkt in deze begroting. De verwachte energiebesparingen worden nog nader onderzocht en worden, voor zover mogelijk, in een volgende begroting meegenomen.

Actualisatie begroting 2027:
Na het vaststellen van de kadernota & het presenteren van het coalitieakkoord kunnen er altijd wijzigingen plaatsvinden. In de begroting verwerken we de laatste inzichten. Het betreft een actualisatie vanuit financieel-administratieve redenen. Deze actualisatie bevat dus geen beleidsinhoudelijke aanpassing, maar bevat wel financiële wijzigingen. De belangrijkste zijn:

• Tijdens de kadernota is een inschatting gemaakt van de indexatie, subsidies, gemeentefonds en de salarisbegroting. Deze zijn nu verder geactualiseerd op basis van de laatste inzichten
• Een heeft een kwaliteitstoets plaats gevonden op de juiste verwerking van structurele en incidentele lasten van de bestuursrapportage naar de kadernota, en vervolgens naar de begroting. Deze hebben geen effect op het structurele begrotingsresultaat.
• De actualisatie van baten en lasten rondom afvalstoffenheffing en rioolrechten. Hierbij bepalen en begroten we, volgens het geldende beleid, een kostendekkend tarief;
• Alle investeringen vanuit de investeringsagenda zijn verwerkt in de begroting. Daarbij zijn de kapitaallasten opnieuw berekend, verwerkt in de liquiditeitsplanning en middels een kasstroomoverzicht en een meerjarige toelichting op de toerekening van rente inzichtelijk gemaakt in de paragraaf financiering.
• Naast de investeringen zijn actualisaties uitgevoerd op het gebied van de IBOR (Integraal beheer openbare ruimte), GREX (Grondexploitaties) en IHP (Integraal huisvestingsplan)
• Vanaf 2027 vervangt de Doelgroep Flexibele Regeling (DFR) de bestaande regelingen met betrekking tot de opvang van Oekraïense ontheemden, asielzoekers en statushouders. Deze nieuwe regeling pakt gunstig uit voor onze gemeente en we verwachten hier een voordeel van ca 1,7 miljoen.

Correctie incidentele baten en lasten:
Om vanuit het verwachte resultaat te komen naar het structurele begrotingssaldo wordt er op het verwachte resultaat een correctie uitgevoerd van de begrote incidentele baten en lasten inclusief de mutaties in onze reserves. Dit wordt ook verder weergegeven in de ontwikkeling van ons structureel begrotingssaldo.

Tijdens het opstellen van de begroting is kritisch gekeken naar de opgevoerde incidentele baten en lasten. Er is op basis van de regeling BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) en de nieuwe notitie structurele en incidentele baten en lasten van de Commissie BBV beoordeeld of de opgevoerde incidentele baten en lasten terecht opgenomen zijn. Op basis van de meest recente inzichten hebben we meerdere correcties doorgevoerd.

Ontwikkeling structureel begrotingssaldo
Onderstaande tabel toont de ontwikkeling van baten en lasten en de inzet van reserves. Die leiden samen tot het begrotingssaldo na bestemming zoals u dat hierboven ook zag. Vervolgens corrigeren we dat begrotingssaldo voor incidentele baten en lasten om op het structureel begrotingssaldo te komen. De commissie BBV en de provinciaal toezichthouder adviseren om een dergelijk overzicht voor uw en ons inzicht in de begroting op te nemen. Het structureel begrotingssaldo in onderstaande tabel is het saldo dat sluitend moet zijn om te voldoen aan de kaders van de Gemeentewet.

Bedragen * €1.000

De begroting is structureel en reëel

De Gemeentewet stelt dat de raad erop toeziet "dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is”. Hiervan kan hij afwijken indien aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht.

De Gemeentewet stelt ook dat het begrotingsjaar het kalenderjaar is, in dit geval 2027. Aangezien het jaar 2027 een positief structureel begrotingssaldo van € 2,0 miljoen kent voldoet deze begroting aan dit kader van de Gemeentewet. Ten opzichte van de kadernota is het structurele saldo in 2027 verbeterd met ruim 0,4 miljoen. Het positieve effect op het structurele begrotingssaldo wordt voornamelijk door het project urentoerekening.

Besluitvorming gevraagd op eenmalige aanvullende voorstellen

Er is geconstateerd dat een aantal tijdelijke projecten en initiatieven worden gefinancierd met incidentele middelen en dat er hiervoor géén gelden beschikbaar zijn gesteld in de kadernota en/of het coalitieakkoord. Daarnaast zien we dat niet voor alle ambities in het coalitieakkoord financiële middelen beschikbaar zijn gesteld.

Als we op enkele initiatieven geen maatregelen treffen, dan zullen we de bestaande activiteiten moeten stoppen, wat het uitgangspunt van het coalitieakkoord “we bouwen verder aan de visies en plannen vastgesteld door de raad” tenietdoet. Het college adviseert om voor drie initiatieven komend jaar geld beschikbaar te stellen. Door eenmalig geld beschikbaar te stellen kunnen we de opgaves voorlopig continueren. Op deze manier voorkomen we koersverlies en blijft de voortgang op preventie, wijkverbetering en de financiële transformatie van de organisatie gewaarborgd, terwijl wordt toegewerkt naar een meerjarig sluitende begroting, waarna deze onderwerpen kunnen meelopen in het bredere begrotings- en herijkingsproces richting 2028.

De drie initiatieven zijn:

1: Impuls op preventie: er wordt voor eenmalig budget van 1.1 miljoen aangevraagd
Het programma sociaal domein beslaat meer dan de helft van de gemeentelijke begroting. Ondanks die grote financiële omvang van het programma is het jaar op jaar lastig om financiële middelen te vinden om de gewenste (transformatie)beweging te maken waarbij door versterking van preventie de oplopende meerkosten van zorg zo veel mogelijk worden geremd.

In het overdrachtsdossier is aandacht gevraagd voor deze tijdelijke financieringsproblematiek en ook aangegeven dat voor een heel aantal inspanningen vanaf 2027 geen middelen meer beschikbaar zijn. Het college adviseert om de activiteiten in 2027 te continueren, door middelen vanuit de algemene reserve toe te kennen. Het is onwenselijk om de ontwikkelingen die zijn ingezet zo ruw te doorbreken, én uit het coalitieakkoord blijkt dat preventie nog steeds vraagt om een stevige impuls.

De incidentele middelen worden ingezet voor het continueren en versterken van preventieve voorzieningen binnen het sociaal domein en voor het vasthouden van de ingezette transformatiebeweging. Het gaat daarbij onder meer om de versterking van de sociale basis in dorpen en wijken, dorps- en wijkondersteuning, Welzijn op Recept, de Gezonde Wijkaanpak, Wegwijzers, vrijwilligers- en mantelzorgondersteuning, inclusie, de aanpak voor dak- en thuisloze jongeren, Hoppa! en het Jeugdeducatiefonds. Met deze inzet worden inwoners eerder bereikt en ondersteund, met als doel het voorkomen van zwaardere ondersteunings- en zorgvragen. De inzet van deze middelen sluit aan bij de doelen uit de Sociale Koers en de onderliggende startnotities.

Het college stelt voor deze middelen eenmalig beschikbaar te stellen. Daarmee kunnen lopende ontwikkelingen worden voortgezet en wordt voorkomen dat de ingezette transformatiebeweging voortijdig wordt afgebroken. Gezien de meerjarige financiële opgave en de noodzaak om de begroting volgend jaar structureel sluitend te maken, wordt op dit moment niet voorgesteld deze middelen structureel aan de begroting toe te voegen. De resultaten en effecten van de inzet worden betrokken bij toekomstige integrale afwegingen binnen het sociaal domein en de gemeentelijke financiële positie.

2: Wijkverbetering: Er wordt een eenmalig budget gevraagd van 524k
De gemeente Smallingerland werkt aan een langjarige en integrale wijkverbetering in Drachten. De aanpak start in De Venen en wordt daarna stapsgewijs voortgezet in andere wijken. De rioolvervanging vormt de directe aanleiding en biedt kansen om de openbare ruimte toekomstbestendig in te richten. In 2024 zijn middelen beschikbaar gesteld voor de rioolvervanging en de noodzakelijke herinrichting van de bovengrond. Om bewoners goed te betrekken, de mienskip te versterken, sociale opgaven te verbinden met de fysieke aanpak en koppelkansen te benutten, zijn aanvullende middelen nodig. Daarom wordt voorgesteld voor 2027 eenmalig aanvullende middelen beschikbaar te stellen, die ten laste van het resultaat worden gebracht. Eventuele structurele financiering wordt betrokken bij het bredere begrotings- en herijkingsproces richting 2028.

3: Financieel stabiel Smallingerland: Er wordt een reservebudget van 100K aangevraagd.
De financiën staan onder druk en we willen een begroting 2028 presenteren waarin zowel 2028 als 2029 een structureel sluitend begrotingssaldo laat zien. Hiervoor is het noodzakelijk een voorstel te maken van een mix van maatregelen om een sluitende begroting te realiseren. Natuurlijk gebruik we het materiaal uit de vorige raadsperiode, maar dit zal geactualiseerd moeten worden en de maatregelen zullen aan de hand van de, door de raad vastgestelde, meerjarenambities geprioriteerd moeten worden. Om daarin goed te kunnen faciliteren moet er voldoende capaciteit zijn binnen Financiën. Gelet op de grote opgave wordt geadviseerd de mogelijkheid al vast in te ruimen in de begroting om capaciteit te kunnen inhuren.

De positie van de algemene reserve is in lijn met de verwachting uit de kadernota

Ten opzichte van de verwachting in de kadernota zien we dat het geactualiseerde beeld hier goed bij aansluit. In de kadernota verwachten we ultimo 2030 nog een stand van de algemene reserve van € 24 miljoen. Inmiddels verwachten we voor dat moment een stand van € 20 miljoen. Het verschil wordt voornamelijk veroorzaakt doordat het resultaat van 3,95 miljoen uit de 2e bestuursrapportage is verwerkt.

In deze begroting is het risicoprofiel opnieuw geactualiseerd. De totale omvang van de geïnventariseerde risico’s (inclusief algemene risicobuffer) ligt met € 15,5 miljoen ca € 0,5 miljoen lager dan in de kadernota 2027 voorzien. In de algemene reserve houden we deze middelen beschikbaar, waardoor ons vrij besteedbare deel op ruim € 24 miljoen euro ligt.

Bedragen * €1.000

De ontwikkeling van de algemene reserve laat ten opzichte van de begroting 2026 wel een daling zien. Het is goed om te beseffen dat bovenstaand beeld geen feit is. In deze daling zijn de op dit moment nog de verwachte negatieve begrotingssaldi voor 2028, 2029 en 2030 verwerkt. Dit heeft een totaal cumulatief negatief effect van ruim € 16 miljoen voor de algemeen reserve. Echter, de begroting zal komend jaar weer sluitend gemaakt moeten worden. Daardoor zal dit beeld weer verbeteren.