Over 2025 legt het college zelf verantwoording af in de jaarrekening over de financiële rechtmatigheid. Dit is het derde jaar dat het college dit zelf doet. Deze rol is een mogelijkheid die we aangrijpen om onze processen in de bedrijfsvoering verder te optimaliseren. Hier heeft de hele organisatie, en daardoor ook de inwoners van Smallingerland, profijt van. Dit zorgt voor meer zicht, inzicht en vervolgens ook voor grip op de rechtmatigheid. Dit is volop in beweging in Smallingerland. Voor een volledige weergave wordt verwezen naar de collegeverklaring hierover. Het afgelopen jaar is op verschillende terreinen gewerkt aan de voorbereiding op de jaarrekeningcontrole en het verkrijgen van een goedkeurende rechtmatigheidsverklaring. Ten opzichte van 2024 dalen de onrechtmatigheden, maar de geconstateerde onrechtmatigheden liggen boven de nieuwe (lagere) verantwoordingsgrens van 2 procent. In het jaar 2026 wordt er continu doorgewerkt aan het verminderen van de onrechtmatigheden, o.a. door het project rechtmatigheid.
Begrotingscriterium
In totaal is hiervoor een begrotingsonrechtmatigheid van € 1,1 mln opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording waarvan € 1,1 mln als acceptabel is aangemerkt. Ten opzichte van vorig jaar is de begrotingsonrechtmatigheid gedaald met € 4,3 mln. De begrotingsonrechtmatigheden zien toe op de programma's sociaal domein en dienstverlening. De onrechtmatigheden op investeringskredieten betreffen kleine afboekingen op de BTW die als bate verantwoord worden waardoor er een overschrijding op de lasten ontstaat (€ 0,1 mln) Zie voor een toelichting op de overschrijdingen de uitwerking van deze programma's elders in de jaarrekening.
De begrotingsonrechtmatigheden zijn als acceptabel aangemerkt op basis van de voorwaarden die zijn opgenomen in de financiële verordening, namelijk:
- Er is sprake van een overschrijding waarbij direct gerelateerde inkomsten de overschrijding compenseren;
- Er is sprake van een overschrijding op een open-einde regeling; en
- De overschrijding is geautoriseerd door middel van de vaststelling van een tussentijdse rapportage.
De al ingezette weg op het strakker sturen op het analyseren van de budgetten (incidenteel, structureel en investering) wordt gecontinueerd.
Voorwaardencriterium
Onder het voorwaardencriterium vallen verschillende processen. Hieronder worden alleen de processen benoemd waar onrechtmatigheden boven de rapporteringsgrens zijn aangetroffen.
• Spendanalyse. De totale onrechtmatigheid is met € 1,5 mln gedaald naar € 6,1 mln. Van deze onrechtmatigheid is € 3 mln nieuw. Deze nieuwe onrechtmatigheden worden voor een groot deel veroorzaakt door vier opdrachten (€ 1,6 mln). De resterende onrechtmatigheid (€ 3,1 mln) komt uit 2024 en loopt door in 2025. Hiervan wordt € 0,9 mln veroorzaakt door de onrechtmatigheid van homogene groenopdrachten. Dit wordt in 2026 aanbesteed, zodat dit in 2027 rechtmatig wordt ingekocht. Daarnaast is één jeugdzorgopdracht verantwoordelijk voor een onrechtmatigheid van € 0,9 mln. Om het continueren van de onrechtmatigheden zoveel mogelijk te beperken, worden er gesprekken gevoerd met elke budgethouder om de geconstateerde onrechtmatigheden door te spreken en te beëindigen. Er zijn maatregelen getroffen die helpen bij het voorkomen van nieuwe onrechtmatigheden. Echter, aangezien Smallingerland een gecoördineerd inkoopmodel heeft, valt nooit volledig uit te sluiten dat er nieuwe onrechtmatigheden ontstaan.
• Jeugdwet. Er is twee keer voor de geselecteerde toekenning geen onderzoek gedaan en daardoor geen identiteit vastgesteld en geen ondersteuningsplan opgesteld. In beide gevallen is dit wel aanwezig van een toekenning in het verleden. Door extrapolatie bedraagt de onrechtmatigheid € 0,7 mln. Carins besteedt extra aandacht aan deze checks. Uit extra steekproeven blijkt de onrechtmatigheid niet vaker voor te komen en is de verwachting dat de onrechtmatigheid in 2026 zal afnemen.
Misbruik en Oneigenlijk gebruik criterium
Vanuit het M&O beleid zijn er geen bevindingen.
Communicatie met de raad
Naast de maatregelen die de organisatie neemt om verbeteringen aan te brengen om het handelen conform wet- en regelgeving te waarborgen, dient de (tussentijdse) communicatie met de raad/auditcommissie over rechtmatigheid opgenomen te worden in de paragraaf bedrijfsvoering. Dit conform de kadernota rechtmatigheid 2024. Het afgelopen jaar heeft er meerdere keren communicatie plaatsgevonden over de interne beheersing van de gemeente Smallingerland.
• Aanpassen verordeningen naar de nieuwe verantwoordingsgrens (19 november 2025 (AC) en 16 december 2025 (raad))
• Delen Board Letter en bestuurlijke reactie met raad (februari 2026)